Η νέα γενιά των Ποντίων στο προσκήνιο: Προκλήσεις και στοχασμοί για μια δημιουργική δράση

Βάσω Κόλλια
Γενική Γραμματέας Νέας Γενιάς


Θα μου επιτρέψετε να χωρίσω την ομιλία μου σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος θα αναφερθώ στην ενασχόληση των νέων με τα κοινά και την πολιτική αλλά και στις πρωτοβουλίες που έχει αναπτύξει η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς και στο δεύτερο θα προσπαθήσω να συνδέσω την συμμετοχή των νέων στα κοινά, σε δομές και οργανώσεις με τις προκλήσεις που παρουσιάζονται για την διατήρηση των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων μέσα στην παγκόσμια κοινωνία που ζούμε και δρούμε.

Το σημαντικό για την πατρίδα μας είναι πως η νέα γενιά θα ανταποκριθεί στις προκλήσεις αλλά και θα αντισταθεί δημιουργικά στους κινδύνους της παγκοσμιοποίησης και της ομογενοποίησης του ανθρώπινου πολιτισμού.

Συχνά οποιαδήποτε αναφορά στους νέους και την πολιτική, συνεπάγεται την σχέση δύο αντιθετικών πόλων, σαν η ύπαρξη του ενός να καταργεί αυτομάτως τον άλλο. Υπ’ αυτό το πρίσμα αναιρούμε εκ των προτέρων, την παρουσία των νέων σε οποιαδήποτε συμμετοχή ή παρέμβαση πολιτικού χαρακτήρα. Και αυτό γιατί θεωρούμε ότι η σχέση των νέων με την πολιτική, είναι μια σχέση οργής, που, καταλήγει στην απάθεια και στην απόρριψη. Γενικοί αφορισμοί και αόριστα επίθετα περιγράφουν συχνά άδικα και αβασάνιστα τη νέα γενιά θεωρώντας την, απολίτικη, συχνά ανιστόρητη, και κυρίως παθητική στις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις. Η «Γενιά Υ» όπως αποκαλούνται οι νέοι και οι νέες που γεννήθηκαν μετά το 1975, για πολλούς αγνοεί τα μεγάλα πολιτικά γεγονότα των τελευταίων δεκαετιών. Σύμφωνα με έρευνες περιορίζεται σε συντηρητικές επιλογές, περνά τον περισσότερο χρόνο της στο Διαδίκτυο, στερείται πολιτικής σκέψης, και, παρακολουθεί τις εξελίξεις, αδύναμη να παρέμβει και να εκφράσει την επαναστατικότητα και την ορμή της σκέψης της.

Μια πιο διερευνητική ματιά, όμως, μας επιτρέπει, να ερμηνεύσουμε την πραγματικότητα πιο κριτικά, και, χωρίς στεγανά, καταρρίπτοντας μια σειρά από μύθους που αφορούν τους νέους και την πολιτική. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να δημιουργούνται με πρωτοβουλία των νέων, μικρές και μεγάλες οργανωμένες ομάδες.

Οι ομάδες αυτές, συμμετέχουν σε κινητοποιήσεις, είτε εναντίον της παγκοσμιοποίησης, είτε για να εκφράσουν τη διαμαρτυρία τους ενάντια σε φαινόμενα ρατσισμού και ξενοφοβίας ή ακόμα αναπτύσσουν δράσεις για το περιβάλλον. Οι νέοι δεν διστάζουν να αρθρώνουν ένα καταγγελτικό λόγο, και, να διεκδικούν μεγαλύτερη, και ισότιμη παρουσία στην πολιτική και συμμετοχή στα κοινά.

Ενδεικτικό παράδειγμα της πολιτικής συνείδησης που έχει διαμορφώσει η αποκαλούμενη «Γενιά Υ» ήταν οι εκλογές για την ανανέωση του Κογκρέσου στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, οι νέοι Αμερικανοί ψήφισαν σε ποσοστό μεγαλύτερο από κάθε άλλη φορά τα τελευταία 20 χρόνια. Η πολιτική τους ενεργοποίηση αποδίδεται κυρίως στον πόλεμο στο Ιράκ. Περίπου το 24% των Αμερικανών κάτω των 30 ετών (ή τουλάχιστον 10 εκατομμύρια νεαροί ψηφοφόροι) συμμετείχαν στην ψηφοφορία, που είχε ως αποτέλεσμα τη νίκη των Δημοκρατικών.

Το ποσοστό αυτό, είναι αυξημένο κατά 4% σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκλογές του 2002. Σύμφωνα με την οργάνωση Rock the Vote, οι νέοι ψηφοφόροι τάχθηκαν υπέρ των δημοκρατικών με διαφορά 22 ποσοστιαίων μονάδων. Ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο από οποιαδήποτε άλλη πληθυσμιακή ομάδα Αμερικανών ψηφοφόρων.

Είναι αξιοσημείωτο ότι οι μελλοντικές εκλογές στις ΗΠΑ, αναμένεται να κριθούν από τη λεγόμενη «Γενιά Υ», που έχει διαμορφωθεί και επηρεαστεί από γεγονότα, όπως, ο πόλεμος στο Ιράκ και ο τυφώνας Κατρίνα. Σε εννέα χρόνια, η γενιά αυτή θα αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι του εκλογικού σώματος, καθώς θα αποτελεί το 1/3 των ψηφοφόρων στις ΗΠΑ.

Συνεπώς, ο μύθος της απολιτικοποίησης, της πολιτικής απάθειας και, της αποϊδελογικοποίησης της νέας γενιάς, υπονομεύεται από την ίδια την πραγματικότητα και τις τρέχουσες εξελίξεις. Σήμερα, οι νέοι δεν διστάζουν να εκφράσουν πολιτική άποψη και να παρέμβουν, διεκδικώντας το αυτονόητο: να αναπτύξουν οργανωμένη δράση, να εκφράσουν την άποψή τους για την πολιτική, και, να αντικαταστήσουν το ατομικό με το συλλογικό, αλλά, και το τετριμμένο με την ουτοπία και το όραμα. Οι νέοι δεν μένουν πια στο περιθώριο των εξελίξεων. Γίνονται και πάλι ένα ζωντανό κομμάτι της κοινωνίας και αναλαμβάνουν ευθύνες, διαμαρτύρονται, αντιδρούν και ζητούν δικαίωμα στο όνειρο. Ενδιαφέρονται για τα προβλήματα της κοινωνίας.

Οι νέοι δεν είναι παθητικοί πολίτες. Προβληματίζονται για τα πολιτικά ζητήματα, αλλά απαιτούν μία σχέση εμπιστοσύνης με την πολιτική. Οι νέοι επιστρέφουν. Και όταν το δυναμικότερο κομμάτι της κοινωνίας είναι «παρών», ο κόσμος μπορεί να αισιοδοξεί για ένα καλύτερο μέλλον.

Είναι αλήθεια ότι και μόνο στο άκουσμα της λέξης «πολιτικός», ο νέος μιλά συνήθως για έλλειψη ευαισθησίας, για αδυναμία απάντησης στις ανησυχίες του, για ξύλινο, αποστειρωμένο και, αφυδατωμένο πολιτικό λόγο. Δεν πρόκειται όμως για απολιτικοποίηση. Οι νέοι αδιαφορούν για αυτό που τους παρουσιάζεται ως «πολιτική», ενώ δεν είναι.

Όσο η πολιτική συμμετοχή εξαντλεί τη σημασία της σε εσωκομματικά τοπία, όσο δεν περνά από τα μεγάλα λόγια σε συγκεκριμένα έργα, όσο δεν οραματίζεται και δεν επιδιώκει μία επανάσταση του συγκεκριμένου, τόσο προκαλεί πλήξη στους νέους.

Η πολιτική, για να ξανακερδίσει τη νέα γενιά, πρέπει να οικοδομήσει μία νέα σχέση μαζί της. Αυτό σημαίνει ενίσχυση των θεσμών συμμετοχής και παρέμβασης των νέων. Σημαίνει ότι η νέα γενιά πρέπει να βρεθεί στο προσκήνιο με άποψη και απαίτηση.

Ως Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς θεωρούμε ότι η ενεργός συμμετοχή των νέων στην πολιτική πρέπει να αποτελεί κυρίαρχη προτεραιότητα για όλες τις σύγχρονες κοινωνίες, καθώς εγγυάται τη διοχέτευση των ικανοτήτων των νέων σε όλο το φάσμα της καθημερινότητας, ενισχύοντας τους δεσμούς τους με τη κοινωνία.

Στο πλαίσιο αυτό και ανταποκρινόμενη στα κελεύσματα των καιρών η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, το Υπουργείο Παιδείας και το Υπουργείο Εσωτερικών προχώρησαν στην θεσμοθέτηση των Τοπικών Συμβουλίων Νέων. Στόχος μας είναι να καταστήσουμε τα οραματικά, αξιακά και ιδεολογικά στοιχεία των νέων σε μοχλό ενδυνάμωσης των λειτουργιών του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία έχει καταδείξει την αναγκαιότητα για τη θέσπιση και τη λειτουργία των Τοπικών Συμβουλίων Νέων.

Ειδικότερα:

Η Ισπανία έχει προσδώσει σημαντικό εύρος στα Τοπικά Συμβούλια Νέων με αποτέλεσμα οι διεργασίες να καταλήγουν σε νομοθετήματα που αφορούν πολιτικές για τους νέους στο χώρο της εκπαίδευσης, της υγείας, και του επαγγελματικού προσανατολισμού. Ο νόμος που αφορούσε τις κοινωνικές σχέσεις των φύλων και την ποινικοποίηση της ενδοοικογενειακής βίας προήλθε από τις συντονισμένες διεργασίες των Τοπικών Συμβουλίων Νέων του Ισπανικού Νότου.

Η Βρετανία έχει τη δική της παράδοση στα Τοπικά Συμβούλια Νέων με διευρυμένη προσέγγιση με την ανάλογη εξουσιοδότηση από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Ο ρόλος τους είναι τόσο σημαντικός που ο νέος ηγέτης των συντηρητικών 24 ώρες μετά την εκλογή του θεώρησε ως πολιτική υποχρέωση να κάνει την πρώτη πολιτική του κίνηση επισκεπτόμενος ένα Τοπικό Συμβούλιο Νέων υποβαθμισμένης περιοχής της Βρετανικής πρωτεύουσας.

Εξάλλου μια από τις βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η ενίσχυση της ενεργούς συμμετοχής των νέων στη δημοκρατική ζωή. Σύμφωνα μάλιστα με την απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών της 5ης Μαΐου 2003, τα κράτη μέλη της Ε.Ε. καλούνται να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα και τις πολιτικές ώστε να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη συμμετοχή των νέων στην πολιτική ζωή της τοπικής τους κοινωνίας.

Τα Τοπικά Συμβούλια Νέων αποτελούν τον συμμετοχικό φορέα, ο οποίος εξασφαλίζει στους νέους ηλικίας 15 έως 28 ετών, που είναι εγγεγραμμένοι στα δημοτολόγια του οικείου δήμου ή κοινότητας τη δραστηριοποίησή τους στα τοπικά κοινά. Στο σημείο αυτό έγκειται και η μεγάλη καινοτομία του θεσμού καθώς επιτρέπει στους νέους πριν ακόμη αποκτήσουν εκλογικό δικαίωμα, δηλαδή πριν την ηλικία των 18 ετών να συμμετέχουν στον εντοπισμό, την ανάδειξη και παρακολούθηση των αναγκών και των προβλημάτων της νεολαίας σε τοπικό επίπεδο καθώς και τη μέριμνα για τη λήψη μέτρων σε συνεργασία με τον οικείο Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Μέσω της λειτουργίας των Τοπικών Συμβουλίων Νέων επιτυγχάνεται η εξάπλωση των δημοκρατικών αρχών και η προβολή των αναγκών των νέων. Τα Τοπικά Συμβούλια Νέων παρέχουν τη δυνατότητα στους νέους να γνωρίσουν καλύτερα την τοπική κοινωνία και τους θεσμούς της, ενώ συντελούν και στην αντιμετώπιση του χάσματος των γενεών, αφού φέρνουν σε επαφή και διάλογο τους νέους με τις τοπικές – εκλεγμένες – αρχές και τους επίσημους τοπικούς φορείς.

Έτσι οι αιρετοί τοπικοί και περιφερειακοί εκπρόσωποι και οι υπεύθυνοι για τη λήψη των αποφάσεων θα συζητούν τα προβλήματα των νέων και θα δρουν μαζί με τους νέους – και όχι μόνο για αυτούς. Θα τους βοηθούν αποτελεσματικά να υιοθετήσουν κριτική στάση απέναντι στην καθημερινή τους ζωή με σκοπό να ολοκληρωθούν ως πολίτες.

Οι εκλογές για την ανάδειξη των εκπροσώπων των νέων στα Τοπικά Συμβούλια κάθε δήμου και κοινότητας, διενεργούνται με άμεση και μυστική ψηφοφορία με ενιαία ψηφοδέλτια. Οι εκλογές προκηρύσσονται εντός του πρώτου και του τρίτου έτους κάθε δημοτικής ή κοινοτικής περιόδου και διενεργούνται εντός μηνός σε όλους τους δήμους και κοινότητες της Χώρας. Την ευθύνη για την ομαλή οργάνωση και διεξαγωγή των εκλογών έχει το οικείο Δημοτικό ή Κοινοτικό Συμβούλιο. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης προβλέπεται ο τρόπος ανάδειξης και συγκρότησης των οργάνων των δημοτικών και κοινοτικών συμβουλίων νέων, καθώς και η επιχορήγησή τους από τους προϋπολογισμούς των δύο Υπουργείων, με εγγραφή σε ειδικό λογαριασμό του οικείου δήμου ή κοινότητας, υπέρ των δημοτικών και κοινοτικών συμβουλίων νέων.

Η χρηματοδότησή τους είναι ανάλογη με τον πληθυσμό του κάθε Δήμου.

Θα ήθελα επίσης να σας ενημερώσω ότι προβλέπεται η σύσταση και συγκρότηση νομαρχιακών συμβουλίων νέων καθώς και η εκπροσώπηση των δημοτικών, κοινοτικών και νομαρχιακών συμβουλίων σε πανελλήνιο επίπεδο από την Εθνική Επιτροπή Τοπικών Συμβουλίων Νέων.

Οι πρώτες εκλογές για την ανάδειξη Τοπικών Συμβουλίων Νέων θα διενεργηθούν το μήνα Νοέμβριο του τρέχοντος έτους και σε συγκεκριμένη ημερομηνία, που θα γνωστοποιηθεί εγκαίρως. Από τις 11 Ιουνίου 2007 άνοιξαν τα Μητρώα Νέων, στα οποία μπορούν να εγγράφονται οι νέοι ηλικίας από 15 έως 28 ετών, που είναι εγγεγραμμένοι στα δημοτολόγια του οικείου δήμου ή κοινότητας. Οι εγγεγραμμένοι στα Μητρώα Νέων θα έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στις προσεχείς εκλογές.

Για τα ελληνικά δεδομένα είναι η πιο ολοκληρωμένη κυβερνητική παρέμβαση που έχει κατατεθεί ως τώρα και επιχειρεί μεθοδικά και ακομμάτιστα να δώσει στους νέους τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στη δημόσια ζωή. Αποτελεί το έναυσμα μιας νέας πολιτικής που φέρνει τους νέους στο προσκήνιο της κοινωνίας, δίνοντας τους τη δυνατότητα εκπροσώπησής τους μέσα από μια νέα δομή συμμετοχής.

Υπό αυτές τις συνθήκες η νέα γενιά αναδεικνύεται σήμερα ως ο βασικός πρωταγωνιστής των εξελίξεων. Σχεδιάζει και αναπτύσσει νέες δράσεις και εκμεταλλεύεται όλο το δυναμικό της, προκειμένου να αξιοποιήσει γόνιμα όλα εκείνα τα στοιχεία που θα καταστήσουν την παρακαταθήκη του παρελθόντος, έμπνευση και ορμή δημιουργίας για το παρόν και πυξίδα για το μέλλον.

Σε αυτό το δυναμικό πλαίσιο εξελίξεων, η νέα γενιά του ποντιακού ελληνισμού με αίσθημα ευθύνης, εισέρχεται στο προσκήνιο με μια εξαιρετική δυναμική, φιλοδοξώντας να αναδειχθεί σε σημαντικό πυλώνα προώθησης του ελληνισμού. Παράλληλα, χαράσσει τη δική της δημιουργική πορεία, αντλεί από το παρελθόν, συζητά, σχεδιάζει, οραματίζεται, αγωνιά για την ιστορία της και τον πολιτισμό της.

Σήμερα η ποντιακή νεολαία μέσα από την οργανωμένη δράση της αποδεικνύει ότι έχει συνείδηση του ρόλου και της ταυτότητάς της και ότι αποτελεί ένα ζωντανό οργανισμό που εξελίσσεται και ανανεώνεται διαρκώς. Οι συναντήσεις της ποντιακής νεολαίας σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο έχουν καταστεί πλέον ένας σημαντικός θεσμός που έχει ως αντικειμενικό στόχο να προσφέρει στις νέες και στους νέους μια ουσιαστική ευκαιρία να γνωριστούν και να ανταλλάξουν ιδέες και επιπλέον να επεξεργαστούν προτάσεις και προγράμματα για μια συντονισμένη και κοινή δράση. Με τη σημαντική επιτυχία τους έχουν καθιερωθεί πλέον ως ο χώρος διατήρησης και προβολής της πολιτιστικής ταυτότητας των ποντίων, καθώς και όλων εκείνων των στοιχείων που αποτελούν ένα οργανικό κομμάτι του πολιτισμού του ποντιακού ελληνισμού.

Συνεπώς, αποτελούν μια γόνιμη κυψέλη παραγωγικότητας, οραματισμού και ενεργοποίησης των δυνατοτήτων της ποντιακής νεολαίας.

Η νέα γενιά των Ποντίων με ελεύθερο πνεύμα και κριτική σκέψη πρέπει να αντλεί από το παρελθόν και από την πλούσια παράδοση του ποντιακού ελληνισμού όλα εκείνα τα στοιχεία που θα την καταστήσουν μια δημιουργική και πρωτοπόρο δύναμη. Παράδοση για τους Πόντιους είναι η μνήμη, η τόλμη, η ελεύθερη και θαρραλέα σκέψη, ο σεβασμός και η αποδοχή του άλλου, η αγάπη για τις τέχνες και τα γράμματα. Αυτό αποτελεί το σημαντικότερο κομμάτι της παράδοσης των Ποντίων, αυτός είναι ο πολιτισμός των Ποντίων, γι’ αυτό οφείλετε να εργαστείτε όλοι μαζί οι νέοι πόντιοι. Να διαφυλάξετε τον πολιτισμό των προγόνων σας και να τον προάγεται, εμπλουτίζοντας τον και δίνοντας του νέα μορφή.

Επιδίωξή σας πρέπει να είναι η δημιουργία νέων και η αναζωογόνηση των ήδη υπαρχόντων δικτύων συνεργασίας και δράσης μεταξύ σας σε εθνικό, ευρωπαϊκό επίπεδο και διεθνές επίπεδο. Στόχος πρέπει να είναι η μέγιστη δυνατή αξιοποίηση του δυναμικού της ποντιακής νεολαίας, και η αναζήτηση νέων τρόπων επικοινωνίας και δράσης, προκειμένου να αναδειχθεί και να αξιοποιηθεί το πολύμορφο μωσαϊκό της πολιτιστικής ταυτότητας του ποντιακού ελληνισμού.

Ο πολιτισμός και η πολιτιστική κληρονομιά αποτελούν σημαντικά κεφάλαια για την κοινωνική ευημερία, όπως και για να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες μας σε ένα μεταβαλλόμενο κόσμο. Εσείς, η νέα γενιά των Ποντίων καλείστε σήμερα μέσα από ένα λειτουργικό πλαίσιο συνεργασίας και συντονισμένης δράσης να συνεργαστείτε με τρόπο εποικοδομητικό με άλλους φορείς, καθώς και με μη κυβερνητικά δίκτυα με στόχο την κατανόηση της ξεχωριστής πολιτισμικής ταυτότητας του ποντιακού ελληνισμού και την ανάπτυξη κοινών στρατηγικών και προγραμμάτων.

«Η πάλη της ανθρωπότητας κατά οποιασδήποτε επιβουλής είναι η πάλη της μνήμης και της λήθης» έγραφε ο γνωστός Τσέχος συγγραφέας Μίλαν Κούντερα. Σε αυτήν πρόκληση και το διαρκή αγώνα οι νέοι Πόντιοι εκφράζουν δυναμικά την αποφασιστικότητά τους να αξιοποιήσουν την πολιτιστική τους παράδοση, μεταμορφώνοντας την πλούσια παρακαταθήκη του ποντιακού ελληνισμού σε όραμα και άσβεστη φλόγα, που διατηρεί ζωντανή τη σπίθα της νεανικής δημιουργίας και της βούλησης να μην υπάρξουν ποτέ πάλι μελανές σελίδες στην ιστορία της ανθρωπότητας.